Phiếm luận về các thể chế quản lý

Cho tới nay, thế giới đã tổng kết lại lịch sử các xã hội với 3 dạng thể chế nắm quyền căn bản:

1- Thể chế cầm quyền theo truyền thống:
Điển hình cho dạng này chính là chế độ phong kiến – Nếu ông là vua thì các ngươi cứ mặc nhiên cắn răng cắn cỏ mà qui phục. Tất cả mọi người đã công nhận và đã tin như vậy, bởi trước đây và bây giờ và mai mốt cũng sẽ là như vậy.
Đặc điểm của chế độ này nằm ở chỗ Vua có quyền đặt ra luật lệ. Luật lệ phải tuân theo ý của ông con trời. Nếu ông con người mà thông minh, tài giỏi, lại tốt bụng và vui tính thì anh em được nhờ. Mà bởi ông là con trời nên mai này ông ngủm thì con của ông sẽ lên thay ông (Bởi mọi người cũng vẫn nghĩ rằng con của ông là cháu ruột của ông trời).
Để duy trì thể chế này thì phải đảm bảo được là dân chúng phải có cái ăn cái mặc đầy đủ, phải có chỗ để ca hát, vui chơi.

2- Thể chế nắm quyền theo kiểu cá nhân siêu phàm:
Điển hình cho dạng này là các tôn giáo và đảng phái. Đối với một anh hùng thay trời hành đạo, một bậc thánh nhân chuyên nói lời hay ý đẹp, chuyên sống để cứu nhân độ thế thì mức độ ảnh hưởng là không có giới hạn. Cái hay của thế chế này là không ai ép buộc anh phải qui phục. Tự bản thân của anh thấy và tin rằng cái đấng cứu nhân độ thế đó sẽ cho mình những giá trị tinh thần lớn lao, do vậy mà anh tự ý thức thuần phục và tâm niệm sẽ mãi mãi đi theo “Ngài”.
Cái hay của thể chế cầm quyền này là nó tạo nên những quyền lực vô hình xuyên qua mọi biên giới, mọi giai cấp cũng như tuổi tác. Giá trị của nó là vô hình và sức mạnh của nó cũng là vô hình và khủng khiếp. Nó cai trị mọi người bằng việc tạo nên những niềm tin mà người bên ngoài khó có thể hiểu nổi.
Rất nhiều lần trong lịch sử nhân loại, các nhân vật đại điện cho những đấng siêu phàm này muốn đứng ra tiếm quyền, nắm lấy quyền điều hành đất nước nhưng thường thất bại, bởi vì để cai trị một quốc gia thì cần rất nhiều kiến thức yên bác, cần rất nhiều người tài giỏi mà trong nội bộ của 1 tôn giáo hay của 1 đảng phái thường không thể đáp ứng được.
(Ngày xưa các giai cấp được chia ra thành các đẳng cấp từ trên xuống dưới:
Vua Chúa - Tăng Lữ - Chiến Binh - Thương Nhân - Nông & công nhân )

3- Thể chế cầm quyền dựa trên luật pháp:
Đây là thể chế tối ưu được hình thành sau nhiều cuộc cách mạng và cải tổ. Điểm quan trong ở đây là dân chúng bầu ra người đại diện để cầm quyền theo các qui định của luật lệ và hiến pháp (Mà hiến pháp cũng là do từ ý dân mà ra). Người cầm quyền phải tuân thủ luật pháp, tức phải hành động vì lợi ích của dân, và người cầm quyền sẽ bị dân truất phế, thay đổi nếu không đáp ứng được nguyện vọng của dân. Trong thể chế này, khái niệm “Dân chủ” là cốt lõi của mọi việc. Nhà nước theo dạng này hoạt động dựa trên qui tắc tam quyền phân lập: Lập Pháp - Hành Pháp - Tư Pháp.

Ngoài 3 dạng này thì có một số dạng biến thể, ví dụ như: Thể chế Quân chủ lập hiến - Có nghĩa là nước vẫn có vua, nhưng vua (hay nữ hoàng) vẫn phải đúng dưới luật pháp, phải tuân thủ luật pháp do nhân dân đặt ra. Ngoài ra còn có thể chế XHCN, nhưng chúng ta sẽ không lạm bàn tại đây.

Trên thực tế, để cai quản chúng dân, bất cứ xã hội nào cũng cần phải lập ra luật pháp và bắt buộc mọi người phải thực thi - đây là dạng luật lệ cứng. Song song với việc áp đặt luật pháp, bất cứ xã hội nào cũng đều dựa vào một số thứ khác gọi là luật lệ mềm
Luật lệ mềm được tạo ra từ hai thứ: 1/ Văn hoá cộng đồng 2/Tôn giáo cộng đồng

Văn Hoá Cộng Đồng chính là các qui tắc ứng xử, các quan niệm sống, các giá trị tinh thần, các thái độ sống tùy theo hoàn cảnh. Một xã hội có nền văn hóa phát triển thì dân chúng sẽ có nhiều ý thức và có cách hành xử đúng, tạo ra các mối quan hệ xã hội tốt đẹp, ngược lại nếu nền văn hoá của dân tộc yếu kém thì sẽ có nhiều chuyện xấu xa, nhiều điều bạo ngược, dẫn đến những vấn đề và các loại tệ nạn xã hội.

Trong bất kỳ loại xã hội nào, nền văn hoá luôn được xác lập bởi những người lãnh đạo. Mọi người sẽ nhìn cách sống, cách hành xử của người lãnh đạo để bắt chước. Ví dụ nhỏ là trong nề nếp văn hoá của một gia đình, nếu người lãnh đạo (tức cha,mẹ hay ông bà) mà luôn miệng chửi thề, tham ô móc ngoặc, dối trên gạt dưới, tàn hại người khác,… thì chắc chắn là con cái họ cũng sẽ bắt chước cách sống tương tự, bởi trẻ nhỏ đã phải sống và phải chấp nhận những điều xấu này, coi như là thói quen, là cái bắt buộc phải chấp nhận để tồn tại.

Ở một mặt khác, Văn Hoá Cộng Đồng là một công cụ giúp chính quyền tác động vào dân chúng. Thời pháp thuộc ngày xửa ngày xưa, nhà cầm quyền đã tìm mọi cách khuyếch trương các phong trào thể dục thể thao, hội hè, văn chương thi phú để làm thỏa mãn đời sống tinh thần của dân chúng hòng xoa dịu đi những bất công khác của xã hội. Tuy nhiên văn hoá chỉ giúp đáp ứng các nhu cầu về tinh thần, tức khi ma đã có cái ăn cái mặc – Do vậy cách áp dụng văn hoá để trị dân sẽ không hiệu quả khi mà người dân bị đói khổ (tức chưa đáp ứng được các nhu cầu theo nấc thứ nhất và nấc thứ hai theo tháp nhu cầu của Maslow).

Tôn giáo cộng đồng là một khái niệm khác. Bắt nguồn của tôn giáo chỉ là một vài ý tưởng kiệt xuất, một số giá trị tinh thần đáp ứng được nhu cầu của đại đa số người dân. Khi được truyền bá trong cộng đồng, ý tưởng này sẽ nhanh chóng được nhân lên. Khi đạt được sự chấp nhận và hưởng ứng của những nhóm dân chúng hàng đầu, ý tưởng sẽ được thăng hoa, được thần thánh hoá thành cái gọi là lý tưởng.

Tất cả các đảng phái và các tôn giáo lớn trên thế giới đều dựa vào khái niệm Tôn giáo cộng đồng để lãnh đạo quần chúng. Trong nhiều trường hợp, khi một số giai cấp nào đó dùng những tư tưởng ngụy biện để tạo ra một loại Tôn giáo cộng đồng cực đoan kiểu “hoặc là ta hoặc là nó - phải tiêu diệt kẻ thù” (như tư tưởng Phát xít đề cao tính ưu việt của dân tộc Đức là một ví dụ) thì dễ đẩy quốc gia vào chỗ bị diệt vong.